۱۹ دی آنلاین: عباس صالح‌مدرسه‌ای با اشاره به برگزاری پنجمین جشنواره ملی فیلم آیات گفت: یکی از اهداف این رویداد شناسایی استعدادهای جوان در سراسر کشور و فراهم‌کردن زمینه دیده‌شدن آثاری است که با محوریت معارف قرآن کریم و اهل‌بیت(ع) تولید شده‌اند.
پنجمین دوره «جشنواره ملی فیلم آیات» به‌عنوان یکی از رویدادهای تخصصی حوزه سینمای قرآنی، بهمن‌ماه ۱۴۰۵ در استان یزد برگزار می‌شود؛ رویدادی که از مجموعه برنامه‌های دوازدهمین دوره منظومه جشنواره‌های ملی آیات به‌شمار می‌رود و با شعار «قرآن، کتاب زندگی» تلاش دارد ظرفیت‌های هنر سینما را برای پرداختن به مفاهیم قرآن و عترت(ع) مورد توجه قرار دهد. این جشنواره در ادامه چهار دوره گذشته برگزار می‌شود؛ دوره‌هایی که با هدف توجه به تولید، ارزیابی و معرفی آثار تصویری با مضامین قرآنی و دینی شکل گرفته‌اند و تلاش کرده‌اند زمینه بیشتری برای دیده‌شدن فیلم‌سازان دغدغه‌مند این حوزه فراهم کنند.
جشنواره ملی فیلم آیات در دوره پنجم، علاوه بر توجه به تولیدات سینمایی با مضامین قرآنی، رویکرد ویژه‌ای نسبت به معارف اهل‌بیت عصمت و طهارت(ع) دارد. اهمیت این رویداد از آن جهت است که سینمای ایران با وجود برخورداری از ظرفیت گسترده قرآن و معارف دینی، هنوز نتوانسته است از تمام این ظرفیت برای تولید آثار متنوع و اثرگذار استفاده کند. از سوی دیگر، بخش قابل‌توجهی از فیلم‌سازان فعال در این حوزه با دغدغه شخصی و گاه بدون پشتوانه مالی مشخص به سراغ موضوعات قرآنی می‌روند و جشنواره آیات می‌تواند بستری برای شناسایی، معرفی و ارزیابی این آثار و استعدادها فراهم کند. همچنین برگزاری کارگاه‌های تخصصی در کنار نمایش آثار، از برنامه‌هایی است که می‌تواند این رویداد را از یک رقابت صرف فراتر برده و به محلی برای انتقال تجربه و ارتقای دانش فیلم‌سازان تبدیل کند.
پیرامون پنجمین دوره «جشنواره ملی فیلم آیات» با عباس صالح‌مدرسه‌ای، دبیر این دوره از جشنواره، گفت‌وگویی انجام داده‌ایم که در ادامه با آن همراه می‌شویم. عباس صالح‌مدرسه‌ای، کارگردان سینما و دبیر مجمع تخصصی هنرمندان انجمن خادمان قرآن کریم جمهوری اسلامی ایران است که با حکم مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان یزد به‌عنوان دبیر پنجمین جشنواره ملی فیلم آیات منصوب شده است. وی در این گفت‌وگو درباره اهداف و رویکردهای دوره پنجم جشنواره، وضعیت سینمای قرآنی، ظرفیت‌های مغفول قرآن و عترت(ع) در سینما، نقش جشنواره در شناسایی استعدادهای جوان، معیارهای داوری آثار و ضرورت حمایت مستمر از تولیدات قرآنی سخن گفته است.
۱۹ دی - پنجمین جشنواره ملی فیلم آیات که با شعار «قرآن، کتاب زندگی» برگزار می‌شود، با چه هدف و رویکردی به دنبال تقویت حضور مفاهیم قرآن و عترت(ع) در سینما و تولیدات تصویری کشور است و این دوره چه ویژگی متمایزی نسبت به چهار دوره گذشته خواهد داشت؟
پنجمین دوره جشنواره ملی فیلم آیات از مجموعه برنامه‌های دوازدهمین دوره منظومه جشنواره‌های ملی آیات است که با شعار «قرآن، کتاب زندگی» در بهمن‌ماه ۱۴۰۵ در دارالمؤمنین یزد برگزار خواهد شد. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی طی چهار دوره گذشته با اجرای سیاست توجه به تولید و ارزیابی فیلم‌هایی با مضامین قرآن و عترت(ع)، تلاش کرده است مسیر مشخصی برای توجه به این حوزه ایجاد کند. طبیعتاً پنجمین دوره نیز در ادامه همان مسیر برگزار می‌شود و تجربه دوره‌های گذشته در برنامه‌ریزی و اجرای آن مورد استفاده قرار خواهد گرفت. اصل بر این است که آثاری که با دغدغه قرآن و عترت(ع) تولید می‌شوند، فرصت دیده‌شدن و ارزیابی تخصصی پیدا کنند و فیلم‌سازانی که در این زمینه فعالیت دارند، بتوانند آثار خود را در یک فضای تخصصی عرضه کنند. وجود چنین جشنواره‌ای از این جهت اهمیت دارد که بخشی از تولیدات دینی و قرآنی کشور خارج از جریان اصلی تولیدات سینمایی شکل می‌گیرد و ممکن است بدون وجود یک رویداد تخصصی، فرصت کافی برای دیده‌شدن پیدا نکند.
جشنواره آیات در این مسیر تلاش می‌کند میان تولیدکنندگان آثار، مخاطبان، کارشناسان و فعالان حوزه فرهنگ و هنر ارتباط ایجاد کند. وقتی یک فیلم با موضوع قرآن و عترت(ع) تولید می‌شود، تنها تولید آن اثر اهمیت ندارد، بلکه نحوه دیده‌شدن، ارزیابی و معرفی آن نیز اهمیت پیدا می‌کند. جشنواره می‌تواند چنین بستری را فراهم کند و از سوی دیگر، مجموعه آثار تولیدشده در یک بازه زمانی را در معرض ارزیابی قرار دهد تا تصویری از وضعیت تولیدات این حوزه به دست آید. در این دوره، توجه ویژه‌ای به معارف اهل‌بیت عصمت و طهارت(ع) شده است. قرآن و عترت(ع) در منظومه معارف اسلامی از یکدیگر جدا نیستند و توجه به هر دو بخش باید در تولیدات فرهنگی و هنری مورد توجه قرار گیرد. شعار «قرآن، کتاب زندگی» نیز بر همین نگاه تأکید دارد که قرآن صرفاً موضوعی برای تولید آثار مناسبتی نیست، بلکه باید بتواند با زندگی انسان ارتباط برقرار کند و مفاهیم آن در قالب روایت‌های هنری برای مخاطب امروز قابل لمس باشد.
۱۹ دی - با توجه به ظرفیت گسترده قرآن و عترت(ع) برای تولید آثار سینمایی و تصویری، سینمای ایران طی چهار دهه گذشته تا چه اندازه توانسته است این مفاهیم را به زبان هنر برای مخاطب امروز روایت کند و چه بخش‌هایی از این ظرفیت همچنان مورد استفاده قرار نگرفته است؟
به دلایل مختلف که بررسی آنها نیازمند بحثی تخصصی و آسیب‌شناسی جدی است، سینما تاکنون نتوانسته حق مطلب را درباره ظرفیت‌های قرآن و عترت(ع) ادا کند. البته طی چهل سال گذشته آثاری به‌صورت خودجوش و غیرسفارشی توسط فیلم‌سازان تولید شده است و نمی‌توان تلاش این فیلم‌سازان را نادیده گرفت. بسیاری از افرادی که به سراغ موضوعات دینی و قرآنی رفته‌اند، الزاماً با سفارش مستقیم وارد این حوزه نشده‌اند، بلکه دغدغه شخصی داشته‌اند و یافته‌ها و برداشت‌های خود را به فیلم تبدیل کرده‌اند. این اتفاق ارزشمند است، اما در مجموع، ظرفیت‌هایی که در قرآن و معارف اهل‌بیت(ع) وجود دارد بسیار بیشتر از آن چیزی است که تاکنون در سینما مورد استفاده قرار گرفته است. همین فاصله میان ظرفیت موجود و میزان تولیدات انجام‌شده، نیازمند بررسی و آسیب‌شناسی است تا مشخص شود چه عواملی باعث شده‌اند بخش بزرگی از این ظرفیت همچنان مغفول باقی بماند.
یکی از نکات مهم این است که نباید مفهوم سینمای قرآنی را تنها به ساخت فیلم‌هایی درباره موضوعات تاریخی یا شخصیت‌های مذهبی محدود کرد. قرآن مجموعه‌ای گسترده از مفاهیم و معارف انسانی، اخلاقی و اجتماعی را در اختیار هنرمند قرار می‌دهد و بسیاری از این مفاهیم قابلیت تبدیل‌شدن به یک روایت سینمایی را دارند. می‌توان درباره انسان، انتخاب‌های او، مسئولیت او، رابطه‌اش با دیگران و پیامد رفتارهایش فیلم ساخت و در عین حال از مفاهیم قرآنی الهام گرفت. موضوعاتی مانند عدالت، صداقت، امانت، حق‌الناس، خانواده، مسئولیت اجتماعی و انتخاب میان خیر و شر می‌توانند در قالب داستان‌های معاصر نیز مطرح شوند. بنابراین اگر قرار است سینما در زمینه قرآن و عترت(ع) موفق‌تر عمل کند، باید ظرفیت‌های این حوزه را گسترده‌تر دید و اجازه داد فیلم‌ساز با زبان خود سینما، این مفاهیم را به مخاطب منتقل کند. آسیب‌شناسی این حوزه باید به این مسئله نیز توجه کند که چرا با وجود چنین منبع عظیمی از مفاهیم، تولیدات متناسب با این ظرفیت شکل نگرفته است.
۱۹ دی - با توجه به اینکه بخش قابل‌توجهی از آثار کوتاه، مستند و انیمیشن با موضوعات قرآنی و دینی به‌دلیل دغدغه شخصی فیلم‌سازان و بدون پشتوانه مالی گسترده تولید می‌شوند، جشنواره ملی فیلم آیات چه نقشی در شناسایی و معرفی استعدادهای جوان این حوزه دارد؟
بنابر یک تعریف، «فیلم قرآنی متولی ندارد» و اغلب سینماگران دغدغه‌مند با تصمیم شخصی و بدون حمایت و پشتوانه مالی خاص، یافته‌ها و برداشت‌های خودشان را به فیلم تبدیل می‌کنند. این مسئله نشان می‌دهد که بخش قابل‌توجهی از تولیدات قرآنی حاصل دغدغه شخصی هنرمندان است. فیلم‌سازی ممکن است با یک موضوع قرآنی ارتباط برقرار کند، درباره آن مطالعه داشته باشد و در نهایت براساس برداشت خودش تصمیم بگیرد یک فیلم تولید کند، اما در بسیاری از موارد امکانات و حمایت‌های لازم برای چنین تولیدی در اختیار او نیست. این وضعیت باعث می‌شود تولیدکننده اثر علاوه بر مسئله محتوایی و هنری، با مشکلات دیگری نیز مواجه باشد. در چنین شرایطی، وجود یک جشنواره تخصصی می‌تواند اهمیت پیدا کند، زیرا حداقل امکان دیده‌شدن و ارزیابی آثاری را فراهم می‌کند که ممکن است در مسیر عادی اکران و عرضه آثار سینمایی فرصت حضور پیدا نکنند.
جشنواره ملی فیلم آیات تلاش می‌کند ضمن بررسی و داوری فیلم‌هایی که براساس معارف قرآن و عترت(ع) تولید شده‌اند، استعدادهای جوان را در سطح کشور شناسایی و معرفی کند. شناسایی استعداد تنها به معنای پیدا کردن یک فیلم برگزیده نیست، بلکه باید فیلم‌ساز و توانایی‌های او نیز دیده شود. بسیاری از جوانانی که وارد حوزه فیلم‌سازی می‌شوند، هنوز ارتباط گسترده‌ای با ساختار حرفه‌ای سینما ندارند و جشنواره می‌تواند یکی از مسیرهای معرفی آنها باشد. اگر فیلم‌ساز بداند اثر او در یک جشنواره تخصصی دیده و ارزیابی می‌شود، انگیزه بیشتری برای ادامه مسیر پیدا می‌کند. از سوی دیگر، گردهم‌آوردن این آثار می‌تواند تصویری از استعدادهای پراکنده کشور ارائه دهد. ممکن است در شهری کوچک یا در نقطه‌ای دور از مراکز اصلی تولید، فیلم‌سازی فعالیت کند که توانایی و نگاه قابل‌توجهی دارد، اما فرصت معرفی خود را پیدا نکرده است. جشنواره می‌تواند این افراد را شناسایی و زمینه ارتباط آنها را با فضای حرفه‌ای‌تر فراهم کند.
۱۹ دی - هیئت داوران پنجمین جشنواره ملی فیلم آیات در ارزیابی آثار چگونه میان محتوای قرآنی و دینی و مؤلفه‌های حرفه‌ای سینما مانند فیلمنامه، کارگردانی، خلاقیت و کیفیت فنی آثار توازن برقرار خواهد کرد؟
محتوا و تکنیک مکمل یکدیگر هستند و نمی‌توان یکی را بدون دیگری در نظر گرفت. یک فیلم زمانی می‌تواند اثرگذار باشد که علاوه بر برخورداری از محتوای مناسب، از نظر ساختار سینمایی نیز بتواند مخاطب را با خود همراه کند. اگر اثری از نظر محتوایی دارای یک مفهوم ارزشمند باشد، اما در فیلمنامه، روایت یا کارگردانی نتواند آن مفهوم را به‌درستی منتقل کند، طبیعی است که میزان تأثیرگذاری آن کاهش پیدا کند. از سوی دیگر، تکنیک نیز به‌تنهایی نمی‌تواند ضامن موفقیت یک اثر باشد. یک فیلم ممکن است از نظر فنی قابل‌قبول باشد، اما اگر محتوای آن با هدف و رویکرد جشنواره هماهنگ نباشد، نمی‌تواند جایگاه مورد انتظار را به دست آورد. بنابراین محتوا و تکنیک باید در کنار یکدیگر دیده شوند و این دو بخش در واقع مکمل یکدیگر هستند.
هیئت داوران با در نظر گرفتن شاخص‌هایی که ستاد برگزاری جشنواره تعیین کرده است، همانند سایر جشنواره‌های سینمایی، کار تخصصی خود را با دقت انجام می‌دهد. طبیعی است که در یک جشنواره با رویکرد قرآن و عترت(ع)، محتوای اثر اهمیت ویژه‌ای داشته باشد، اما این مسئله به معنای کنارگذاشتن معیارهای حرفه‌ای سینما نیست. فیلمنامه، کارگردانی، ساختار اثر، خلاقیت و کیفیت سینمایی در کنار محتوای دینی باید مورد توجه قرار گیرند. یک فیلم قرآنی باید بتواند هم حرفی برای گفتن داشته باشد و هم آن حرف را با زبان سینما بیان کند. این نکته به‌خصوص برای ارتباط با مخاطب امروز اهمیت دارد، زیرا مخاطب تنها با شنیدن یک پیام ارتباط برقرار نمی‌کند و باید آن پیام را در قالب یک اثر هنری باورپذیر دریافت کند. بنابراین داوری تخصصی می‌تواند به شناسایی آثاری کمک کند که میان مضمون و فرم ارتباط مناسبی ایجاد کرده‌اند.
۱۹ دی - با توجه به اینکه یک جشنواره به‌تنهایی نمی‌تواند جریان تولید سینمای قرآنی را استمرار بخشد، برای تداوم ارتباط با فیلم‌سازان، ارتقای دانش و تجربه تولیدکنندگان و حمایت از تولید آثار جدید چه برنامه‌ای در نظر گرفته شده و مهم‌ترین نیاز آینده این سینما چیست؟
پیشنهاد شده است امسال برای نخستین‌بار، همزمان با نمایش آثار در سالن جشنواره، کارگاه‌های تخصصی روش‌های تولید و ساخت فیلم براساس مفاهیم و مضامین قرآن و عترت(ع) با حضور استادان و سینماگران خادم قرآن برگزار شود. هدف از این کارگاه‌ها رشد و ارتقای سطح کیفی و کمی دانش و تجربه تولیدکنندگان دغدغه‌مند است. تجربه نشان داده است که صرف تولید یک اثر و نمایش آن در یک جشنواره برای شکل‌گیری یک جریان پایدار کافی نیست و باید میان فیلم‌سازان و افراد صاحب‌تجربه ارتباط ایجاد شود. کارگاه‌های تخصصی می‌توانند فرصتی باشند تا فیلم‌سازان درباره روش‌های تولید، شیوه پرداخت موضوعات قرآنی و چگونگی تبدیل مفاهیم و مضامین دینی به آثار سینمایی گفت‌وگو کنند. این ارتباط می‌تواند به ارتقای سطح تولیدات کمک کند و زمینه‌ای ایجاد کند تا فیلم‌سازان جوان از تجربه افرادی که پیش از آنها در این مسیر فعالیت کرده‌اند استفاده کنند.
در زمینه حمایت از تولید آثار ملهم از مفاهیم قرآن و عترت(ع) نیز باید گفت همه دستگاه‌ها و مجموعه‌های فرهنگی، هنری، سیاسی، اقتصادی و برنامه‌ریز هم پول دارند و هم مسئولیت؛ بنابراین بدهکار قرآن و عترت(ع) هستند و مکلفند وظیفه شرعی و انسانی خودشان را نسبت به این دو یادگار پیامبر خدا(ص) ادا کنند. حمایت از ساخت فیلم‌های قرآنی صرفاً وظیفه یک سازمان یا وزارتخانه نیست، زیرا کلام‌الله برای آحاد مردم نازل شده است. هیچ مدیر و صاحب‌امضایی نباید با شانه خالی‌کردن به بهانه‌های واهی، مسئولیت را به مجموعه دیگری پاس بدهد و فرافکنی کند. در همه جای کشور همواره بودجه برای ساخت فیلم وجود دارد، اما تقسیم ناعادلانه بودجه، نگاه شخصی و دخالت‌های غیرکارشناسانه برخی مسئولان موجب شده است سنگ‌اندازی‌ها نهادینه شود و در عمل راه فیلم‌سازان مسدود شود. این انسداد قبل از آنکه به ضرر فیلم‌سازان باشد، ظلم به ساحت قرآن است.
در کنار مسئله بودجه، وجود یک اتاق فکر دائمی برای هدایت و راهبری تولیدات قرآنی ضروری و اجتناب‌ناپذیر است. این موضوع راهکارهای تخصصی و عمیقی دارد و نمی‌توان با تصمیم‌های مقطعی انتظار داشت سینمای قرآنی به یک جریان پایدار تبدیل شود. باید مجموعه‌ای از افراد متخصص، آشنا با قرآن و عترت(ع) و مسلط به زبان سینما در کنار یکدیگر قرار گیرند تا درباره نیازهای این حوزه، موضوعات قابل‌تولید، شیوه‌های حمایت و مسیر رشد فیلم‌سازان فکر کنند. اگر چنین نگاهی شکل بگیرد، جشنواره نیز می‌تواند از یک رویداد صرفاً رقابتی فراتر رود و به یکی از حلقه‌های یک جریان مستمر تبدیل شود. جشنواره آیات می‌تواند با شناسایی استعدادها، معرفی آثار، برگزاری کارگاه‌های تخصصی و ایجاد ارتباط میان فیلم‌سازان و استادان، بخشی از این مسیر را دنبال کند. هدف نهایی باید این باشد که تولید فیلم‌های قرآنی از حالت پراکنده و متکی بر دغدغه‌های فردی خارج شود و به یک جریان جدی، تخصصی و مستمر در سینمای کشور تبدیل شود.
این گزارش حاکی است پنجمین دوره «جشنواره ملی فیلم آیات» به دبیری عباس صالح‌مدرسه‌ای، بهمن‌ماه ۱۴۰۵ در استان یزد برگزار خواهد شد.
جشنواره ملی فیلم آیات در دوره پنجم، علاوه بر توجه به تولیدات سینمایی با مضامین قرآنی، رویکرد ویژه‌ای نسبت به معارف اهل‌بیت عصمت و طهارت(ع) دارد. اهمیت این رویداد از آن جهت است که سینمای ایران با وجود برخورداری از ظرفیت گسترده قرآن و معارف دینی، هنوز نتوانسته است از تمام این ظرفیت برای تولید آثار متنوع و اثرگذار استفاده کند. از سوی دیگر، بخش قابل‌توجهی از فیلم‌سازان فعال در این حوزه با دغدغه شخصی و گاه بدون پشتوانه مالی مشخص به سراغ موضوعات قرآنی می‌روند و جشنواره آیات می‌تواند بستری برای شناسایی، معرفی و ارزیابی این آثار و استعدادها فراهم کند. همچنین برگزاری کارگاه‌های تخصصی در کنار نمایش آثار، از برنامه‌هایی است که می‌تواند این رویداد را از یک رقابت صرف فراتر برده و به محلی برای انتقال تجربه و ارتقای دانش فیلم‌سازان تبدیل کند.
پیرامون پنجمین دوره «جشنواره ملی فیلم آیات» با عباس صالح‌مدرسه‌ای، دبیر این دوره از جشنواره، گفت‌وگویی انجام داده‌ایم که در ادامه با آن همراه می‌شویم. عباس صالح‌مدرسه‌ای، کارگردان سینما و دبیر مجمع تخصصی هنرمندان انجمن خادمان قرآن کریم جمهوری اسلامی ایران است که با حکم مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان یزد به‌عنوان دبیر پنجمین جشنواره ملی فیلم آیات منصوب شده است. وی در این گفت‌وگو درباره اهداف و رویکردهای دوره پنجم جشنواره، وضعیت سینمای قرآنی، ظرفیت‌های مغفول قرآن و عترت(ع) در سینما، نقش جشنواره در شناسایی استعدادهای جوان، معیارهای داوری آثار و ضرورت حمایت مستمر از تولیدات قرآنی سخن گفته است.
۱۹ دی - پنجمین جشنواره ملی فیلم آیات که با شعار «قرآن، کتاب زندگی» برگزار می‌شود، با چه هدف و رویکردی به دنبال تقویت حضور مفاهیم قرآن و عترت(ع) در سینما و تولیدات تصویری کشور است و این دوره چه ویژگی متمایزی نسبت به چهار دوره گذشته خواهد داشت؟
پنجمین دوره جشنواره ملی فیلم آیات از مجموعه برنامه‌های دوازدهمین دوره منظومه جشنواره‌های ملی آیات است که با شعار «قرآن، کتاب زندگی» در بهمن‌ماه ۱۴۰۵ در دارالمؤمنین یزد برگزار خواهد شد. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی طی چهار دوره گذشته با اجرای سیاست توجه به تولید و ارزیابی فیلم‌هایی با مضامین قرآن و عترت(ع)، تلاش کرده است مسیر مشخصی برای توجه به این حوزه ایجاد کند. طبیعتاً پنجمین دوره نیز در ادامه همان مسیر برگزار می‌شود و تجربه دوره‌های گذشته در برنامه‌ریزی و اجرای آن مورد استفاده قرار خواهد گرفت. اصل بر این است که آثاری که با دغدغه قرآن و عترت(ع) تولید می‌شوند، فرصت دیده‌شدن و ارزیابی تخصصی پیدا کنند و فیلم‌سازانی که در این زمینه فعالیت دارند، بتوانند آثار خود را در یک فضای تخصصی عرضه کنند. وجود چنین جشنواره‌ای از این جهت اهمیت دارد که بخشی از تولیدات دینی و قرآنی کشور خارج از جریان اصلی تولیدات سینمایی شکل می‌گیرد و ممکن است بدون وجود یک رویداد تخصصی، فرصت کافی برای دیده‌شدن پیدا نکند.
جشنواره آیات در این مسیر تلاش می‌کند میان تولیدکنندگان آثار، مخاطبان، کارشناسان و فعالان حوزه فرهنگ و هنر ارتباط ایجاد کند. وقتی یک فیلم با موضوع قرآن و عترت(ع) تولید می‌شود، تنها تولید آن اثر اهمیت ندارد، بلکه نحوه دیده‌شدن، ارزیابی و معرفی آن نیز اهمیت پیدا می‌کند. جشنواره می‌تواند چنین بستری را فراهم کند و از سوی دیگر، مجموعه آثار تولیدشده در یک بازه زمانی را در معرض ارزیابی قرار دهد تا تصویری از وضعیت تولیدات این حوزه به دست آید. در این دوره، توجه ویژه‌ای به معارف اهل‌بیت عصمت و طهارت(ع) شده است. قرآن و عترت(ع) در منظومه معارف اسلامی از یکدیگر جدا نیستند و توجه به هر دو بخش باید در تولیدات فرهنگی و هنری مورد توجه قرار گیرد. شعار «قرآن، کتاب زندگی» نیز بر همین نگاه تأکید دارد که قرآن صرفاً موضوعی برای تولید آثار مناسبتی نیست، بلکه باید بتواند با زندگی انسان ارتباط برقرار کند و مفاهیم آن در قالب روایت‌های هنری برای مخاطب امروز قابل لمس باشد.
۱۹ دی - با توجه به ظرفیت گسترده قرآن و عترت(ع) برای تولید آثار سینمایی و تصویری، سینمای ایران طی چهار دهه گذشته تا چه اندازه توانسته است این مفاهیم را به زبان هنر برای مخاطب امروز روایت کند و چه بخش‌هایی از این ظرفیت همچنان مورد استفاده قرار نگرفته است؟
به دلایل مختلف که بررسی آنها نیازمند بحثی تخصصی و آسیب‌شناسی جدی است، سینما تاکنون نتوانسته حق مطلب را درباره ظرفیت‌های قرآن و عترت(ع) ادا کند. البته طی چهل سال گذشته آثاری به‌صورت خودجوش و غیرسفارشی توسط فیلم‌سازان تولید شده است و نمی‌توان تلاش این فیلم‌سازان را نادیده گرفت. بسیاری از افرادی که به سراغ موضوعات دینی و قرآنی رفته‌اند، الزاماً با سفارش مستقیم وارد این حوزه نشده‌اند، بلکه دغدغه شخصی داشته‌اند و یافته‌ها و برداشت‌های خود را به فیلم تبدیل کرده‌اند. این اتفاق ارزشمند است، اما در مجموع، ظرفیت‌هایی که در قرآن و معارف اهل‌بیت(ع) وجود دارد بسیار بیشتر از آن چیزی است که تاکنون در سینما مورد استفاده قرار گرفته است. همین فاصله میان ظرفیت موجود و میزان تولیدات انجام‌شده، نیازمند بررسی و آسیب‌شناسی است تا مشخص شود چه عواملی باعث شده‌اند بخش بزرگی از این ظرفیت همچنان مغفول باقی بماند.
یکی از نکات مهم این است که نباید مفهوم سینمای قرآنی را تنها به ساخت فیلم‌هایی درباره موضوعات تاریخی یا شخصیت‌های مذهبی محدود کرد. قرآن مجموعه‌ای گسترده از مفاهیم و معارف انسانی، اخلاقی و اجتماعی را در اختیار هنرمند قرار می‌دهد و بسیاری از این مفاهیم قابلیت تبدیل‌شدن به یک روایت سینمایی را دارند. می‌توان درباره انسان، انتخاب‌های او، مسئولیت او، رابطه‌اش با دیگران و پیامد رفتارهایش فیلم ساخت و در عین حال از مفاهیم قرآنی الهام گرفت. موضوعاتی مانند عدالت، صداقت، امانت، حق‌الناس، خانواده، مسئولیت اجتماعی و انتخاب میان خیر و شر می‌توانند در قالب داستان‌های معاصر نیز مطرح شوند. بنابراین اگر قرار است سینما در زمینه قرآن و عترت(ع) موفق‌تر عمل کند، باید ظرفیت‌های این حوزه را گسترده‌تر دید و اجازه داد فیلم‌ساز با زبان خود سینما، این مفاهیم را به مخاطب منتقل کند. آسیب‌شناسی این حوزه باید به این مسئله نیز توجه کند که چرا با وجود چنین منبع عظیمی از مفاهیم، تولیدات متناسب با این ظرفیت شکل نگرفته است.
۱۹ دی - با توجه به اینکه بخش قابل‌توجهی از آثار کوتاه، مستند و انیمیشن با موضوعات قرآنی و دینی به‌دلیل دغدغه شخصی فیلم‌سازان و بدون پشتوانه مالی گسترده تولید می‌شوند، جشنواره ملی فیلم آیات چه نقشی در شناسایی و معرفی استعدادهای جوان این حوزه دارد؟
بنابر یک تعریف، «فیلم قرآنی متولی ندارد» و اغلب سینماگران دغدغه‌مند با تصمیم شخصی و بدون حمایت و پشتوانه مالی خاص، یافته‌ها و برداشت‌های خودشان را به فیلم تبدیل می‌کنند. این مسئله نشان می‌دهد که بخش قابل‌توجهی از تولیدات قرآنی حاصل دغدغه شخصی هنرمندان است. فیلم‌سازی ممکن است با یک موضوع قرآنی ارتباط برقرار کند، درباره آن مطالعه داشته باشد و در نهایت براساس برداشت خودش تصمیم بگیرد یک فیلم تولید کند، اما در بسیاری از موارد امکانات و حمایت‌های لازم برای چنین تولیدی در اختیار او نیست. این وضعیت باعث می‌شود تولیدکننده اثر علاوه بر مسئله محتوایی و هنری، با مشکلات دیگری نیز مواجه باشد. در چنین شرایطی، وجود یک جشنواره تخصصی می‌تواند اهمیت پیدا کند، زیرا حداقل امکان دیده‌شدن و ارزیابی آثاری را فراهم می‌کند که ممکن است در مسیر عادی اکران و عرضه آثار سینمایی فرصت حضور پیدا نکنند.
جشنواره ملی فیلم آیات تلاش می‌کند ضمن بررسی و داوری فیلم‌هایی که براساس معارف قرآن و عترت(ع) تولید شده‌اند، استعدادهای جوان را در سطح کشور شناسایی و معرفی کند. شناسایی استعداد تنها به معنای پیدا کردن یک فیلم برگزیده نیست، بلکه باید فیلم‌ساز و توانایی‌های او نیز دیده شود. بسیاری از جوانانی که وارد حوزه فیلم‌سازی می‌شوند، هنوز ارتباط گسترده‌ای با ساختار حرفه‌ای سینما ندارند و جشنواره می‌تواند یکی از مسیرهای معرفی آنها باشد. اگر فیلم‌ساز بداند اثر او در یک جشنواره تخصصی دیده و ارزیابی می‌شود، انگیزه بیشتری برای ادامه مسیر پیدا می‌کند. از سوی دیگر، گردهم‌آوردن این آثار می‌تواند تصویری از استعدادهای پراکنده کشور ارائه دهد. ممکن است در شهری کوچک یا در نقطه‌ای دور از مراکز اصلی تولید، فیلم‌سازی فعالیت کند که توانایی و نگاه قابل‌توجهی دارد، اما فرصت معرفی خود را پیدا نکرده است. جشنواره می‌تواند این افراد را شناسایی و زمینه ارتباط آنها را با فضای حرفه‌ای‌تر فراهم کند.
۱۹ دی - هیئت داوران پنجمین جشنواره ملی فیلم آیات در ارزیابی آثار چگونه میان محتوای قرآنی و دینی و مؤلفه‌های حرفه‌ای سینما مانند فیلمنامه، کارگردانی، خلاقیت و کیفیت فنی آثار توازن برقرار خواهد کرد؟
محتوا و تکنیک مکمل یکدیگر هستند و نمی‌توان یکی را بدون دیگری در نظر گرفت. یک فیلم زمانی می‌تواند اثرگذار باشد که علاوه بر برخورداری از محتوای مناسب، از نظر ساختار سینمایی نیز بتواند مخاطب را با خود همراه کند. اگر اثری از نظر محتوایی دارای یک مفهوم ارزشمند باشد، اما در فیلمنامه، روایت یا کارگردانی نتواند آن مفهوم را به‌درستی منتقل کند، طبیعی است که میزان تأثیرگذاری آن کاهش پیدا کند. از سوی دیگر، تکنیک نیز به‌تنهایی نمی‌تواند ضامن موفقیت یک اثر باشد. یک فیلم ممکن است از نظر فنی قابل‌قبول باشد، اما اگر محتوای آن با هدف و رویکرد جشنواره هماهنگ نباشد، نمی‌تواند جایگاه مورد انتظار را به دست آورد. بنابراین محتوا و تکنیک باید در کنار یکدیگر دیده شوند و این دو بخش در واقع مکمل یکدیگر هستند.
هیئت داوران با در نظر گرفتن شاخص‌هایی که ستاد برگزاری جشنواره تعیین کرده است، همانند سایر جشنواره‌های سینمایی، کار تخصصی خود را با دقت انجام می‌دهد. طبیعی است که در یک جشنواره با رویکرد قرآن و عترت(ع)، محتوای اثر اهمیت ویژه‌ای داشته باشد، اما این مسئله به معنای کنارگذاشتن معیارهای حرفه‌ای سینما نیست. فیلمنامه، کارگردانی، ساختار اثر، خلاقیت و کیفیت سینمایی در کنار محتوای دینی باید مورد توجه قرار گیرند. یک فیلم قرآنی باید بتواند هم حرفی برای گفتن داشته باشد و هم آن حرف را با زبان سینما بیان کند. این نکته به‌خصوص برای ارتباط با مخاطب امروز اهمیت دارد، زیرا مخاطب تنها با شنیدن یک پیام ارتباط برقرار نمی‌کند و باید آن پیام را در قالب یک اثر هنری باورپذیر دریافت کند. بنابراین داوری تخصصی می‌تواند به شناسایی آثاری کمک کند که میان مضمون و فرم ارتباط مناسبی ایجاد کرده‌اند.
۱۹ دی - با توجه به اینکه یک جشنواره به‌تنهایی نمی‌تواند جریان تولید سینمای قرآنی را استمرار بخشد، برای تداوم ارتباط با فیلم‌سازان، ارتقای دانش و تجربه تولیدکنندگان و حمایت از تولید آثار جدید چه برنامه‌ای در نظر گرفته شده و مهم‌ترین نیاز آینده این سینما چیست؟
پیشنهاد شده است امسال برای نخستین‌بار، همزمان با نمایش آثار در سالن جشنواره، کارگاه‌های تخصصی روش‌های تولید و ساخت فیلم براساس مفاهیم و مضامین قرآن و عترت(ع) با حضور استادان و سینماگران خادم قرآن برگزار شود. هدف از این کارگاه‌ها رشد و ارتقای سطح کیفی و کمی دانش و تجربه تولیدکنندگان دغدغه‌مند است. تجربه نشان داده است که صرف تولید یک اثر و نمایش آن در یک جشنواره برای شکل‌گیری یک جریان پایدار کافی نیست و باید میان فیلم‌سازان و افراد صاحب‌تجربه ارتباط ایجاد شود. کارگاه‌های تخصصی می‌توانند فرصتی باشند تا فیلم‌سازان درباره روش‌های تولید، شیوه پرداخت موضوعات قرآنی و چگونگی تبدیل مفاهیم و مضامین دینی به آثار سینمایی گفت‌وگو کنند. این ارتباط می‌تواند به ارتقای سطح تولیدات کمک کند و زمینه‌ای ایجاد کند تا فیلم‌سازان جوان از تجربه افرادی که پیش از آنها در این مسیر فعالیت کرده‌اند استفاده کنند.
در زمینه حمایت از تولید آثار ملهم از مفاهیم قرآن و عترت(ع) نیز باید گفت همه دستگاه‌ها و مجموعه‌های فرهنگی، هنری، سیاسی، اقتصادی و برنامه‌ریز هم پول دارند و هم مسئولیت؛ بنابراین بدهکار قرآن و عترت(ع) هستند و مکلفند وظیفه شرعی و انسانی خودشان را نسبت به این دو یادگار پیامبر خدا(ص) ادا کنند. حمایت از ساخت فیلم‌های قرآنی صرفاً وظیفه یک سازمان یا وزارتخانه نیست، زیرا کلام‌الله برای آحاد مردم نازل شده است. هیچ مدیر و صاحب‌امضایی نباید با شانه خالی‌کردن به بهانه‌های واهی، مسئولیت را به مجموعه دیگری پاس بدهد و فرافکنی کند. در همه جای کشور همواره بودجه برای ساخت فیلم وجود دارد، اما تقسیم ناعادلانه بودجه، نگاه شخصی و دخالت‌های غیرکارشناسانه برخی مسئولان موجب شده است سنگ‌اندازی‌ها نهادینه شود و در عمل راه فیلم‌سازان مسدود شود. این انسداد قبل از آنکه به ضرر فیلم‌سازان باشد، ظلم به ساحت قرآن است.
در کنار مسئله بودجه، وجود یک اتاق فکر دائمی برای هدایت و راهبری تولیدات قرآنی ضروری و اجتناب‌ناپذیر است. این موضوع راهکارهای تخصصی و عمیقی دارد و نمی‌توان با تصمیم‌های مقطعی انتظار داشت سینمای قرآنی به یک جریان پایدار تبدیل شود. باید مجموعه‌ای از افراد متخصص، آشنا با قرآن و عترت(ع) و مسلط به زبان سینما در کنار یکدیگر قرار گیرند تا درباره نیازهای این حوزه، موضوعات قابل‌تولید، شیوه‌های حمایت و مسیر رشد فیلم‌سازان فکر کنند. اگر چنین نگاهی شکل بگیرد، جشنواره نیز می‌تواند از یک رویداد صرفاً رقابتی فراتر رود و به یکی از حلقه‌های یک جریان مستمر تبدیل شود. جشنواره آیات می‌تواند با شناسایی استعدادها، معرفی آثار، برگزاری کارگاه‌های تخصصی و ایجاد ارتباط میان فیلم‌سازان و استادان، بخشی از این مسیر را دنبال کند. هدف نهایی باید این باشد که تولید فیلم‌های قرآنی از حالت پراکنده و متکی بر دغدغه‌های فردی خارج شود و به یک جریان جدی، تخصصی و مستمر در سینمای کشور تبدیل شود.
این گزارش حاکی است پنجمین دوره «جشنواره ملی فیلم آیات» به دبیری عباس صالح‌مدرسه‌ای، بهمن‌ماه ۱۴۰۵ در استان یزد برگزار خواهد شد.
- نویسنده :
- منبع :
https://mail.19dey.com/news/106884
